H.Y.
2010 öncesi arşiv makalelerimizde yazarlarımızın adları, açık isimleriyle yayınlandıklarında makalelerini yeniden tashih ihtiyacı duyabilecekleri ihtimaline nazaran, yazarlarımızın talebi olmadıkça sadece isimlerinin baş harfleriyle paylaşılmaktadır.
KİTAPLAR VE NECİP FAZIL – 21 (Kitap Alâkası Sonlanmayan Simyacı)
Üstad Necib Fazıl’ın şeker hastalığı sebebiyle görme güçlüğü çektiği ve şahsî tekâmülü adına harflere-kelimelere ihtiyacının kalmadığını düşündüğümüz son yıllarında bile içtimaî sorumluluğu uğruna kitab...
KİTAPLAR VE NECİP FAZIL – 20 (Kimler ve Kimleri Süzgecinden Geçiren Dev)
Üstad'ın kitablarında ismine pek tesadüf edilmeyen, fakat uzaktan uzağa eserinin büyüklüğünü takdir ettiği bir şair daha hatırlıyoruz: DANTE.... Evet, şu tarihe kadar kitablaşan yazı...
KİTAPLAR VE NECİP FAZIL – 19 (Çiçekten Çiçeğe Bir Arı)
Büyük Doğu külliyatında dolaşmaya devam ediyoruz:
- "Burada bir ân duralım ve büyük İngiliz mütefekkiri (Tomas Karlâyl)a bir göz atalım. “Kahramanlar” isimli bir eserin sahibi...
KİTAPLAR VE NECİP FAZIL – 18 (Çerçeve’lenen Bazı Kitaplar)
Başlı başına bir “kütübhâne” olan “İdeolocya Örgüsü”nde bazı Batılı entellektüellerin “Doğu ve Batı” mukayesesine dair yazdıklarından iktibaslar vardır. Üstad'ın bu iki ayrı dünyanın muhasebesine...
KİTAPLAR VE NECİP FAZIL – 17 (Shakespeare, Bergson ve Diğerleri)
Fransız edebiyatının son büyük isimlerinden ortalama 300 yıl evvel, “üstünde güneşin batmadığı bir imparatorluk haşmetine bağlı bir (melankoli)nin” ifadecisi, şiirle tiyatroyu birleştirip her iki...
KİTAPLAR VE NECİP FAZIL – 16 (Batı Şiiri)
Büyük Doğu külliyatında bahse mevzu olan bazı Batılı şairlere sıranın geldiğini düşünüyoruz. Necib Fazıl “Eski Yunan”ı anlatıyor:
- "En büyük şâirleri Omeros... (Homer) dedikleri... İki...
KİTAPLAR VE NECİP FAZIL – 15 (Divan Edebiyatı ve Halk Şiiri)
Üstad yazıyor:
- "Fuzulî’den Şeyh Galib’e kadar uzanmış bir çizgi olarak manzum bir roman zemini mevcuttur. İşte “Leylâ ile Mecnun” ve işte “Hüsn-ü Aşk”... İşte...
KİTAPLAR VE NECİP FAZIL – 14 (Batı Romanı)
Çalışmamızın bu bölümünde, yorumlarımızı mümkün mertebe azaltıp, Büyük Doğu külliyatının sayfalarında daha serbest bir gezintiye çıkmak istiyoruz. Başlayalım:
-"Tıpkı “Sefiller” romanındaki “Javer” tipi gibi, vazifeden başka...
KİTAPLAR VE NECİP FAZIL – 13 (Son Devrin Din Mazlumları, Sahte Kahramanlar ve Benim...
"SON DEVRİN DİN MAZLUMLARI”nda adı geçen kaynaklar:
1) 31 Mart Vak’ası: İsmail Hami Danişmend
2) Şeyh Sait ve İsyanı: Metin Toker
3) Tarihî Hakikatler: İbrahim Arvasî
4) Devrimler ve Tepkileri: Mahmut Goloğlu
5) Frenk Mukallitliği: İskilipli Atıf Efendi (Üstad Necib...
KİTAPLAR VE NECİP FAZIL – 12 (Sultan Vahidüddin, İhtilâl ve Tarih Boyunca Büyük Mazlumlar’da...
"Vatan Haini Değil, Büyük Vatan Dostu SULTAN VAHİDÜDDİN”de adı geçen kaynaklar:
1) Görüp İşittiklerim: Mabeyn Başkâtibi Ali Fuad Türkgeldi
2) Saray ve Ötesi: Halit Ziya Uşaklıgil
3) İnkılap ve Milli Mücadele...
KİTAPLAR VE NECİP FAZIL – 11 (Moskof, Yeniçeri ve Ulu Hakan’da Geçen Kaynaklar)
Bahsimizin bir uzantısı olarak ve “MOSKOF”tan başlayarak, Üstad'ın tarihe dair eserlerinde adı geçen kitab isimlerini rastlayabildiğimiz kadarıyla ve bahsedildiği şekliyle sıralayalım:
1) Türkiye ve Rusya: Prof....
KİTAPLAR VE NECİP FAZIL – 10 (Üstad’ın Tarih Kaynaklarına Giriş)
Bu bölümde Üstad'ın mevzuunu tarihten alan eserlerine eğilmek ve tesbit edebildiğimiz kadarıyla bunların kaynaklarını sıralamak istiyoruz. Necib Fazıl’ın tarih ilgisi “okuma hastalığına” tutulduğu çocukluk...
KİTAPLAR VE NECİP FAZIL – 9 (Okuma Sanatının Büyük Sanatkârı)
Stefan Zweig, intiharından evvel kaleme aldığı son eseri “Montaigne” biyografisinde, rönesansın bu unutulmaz hümanistinin kitablarla olan ilişkisini bakın nasıl tasvir ediyor:
"Montaigne için kitablar, sıkıntı...
KİTAPLAR VE NECİP FAZIL – 8 (Edebiyatımızı Karış Karış Tarayan Projektör)
Sadece Doğunun, Batının ve Osmanlı büyüklerinin değil, Tanzimat’tan kendi nesline kadar uzanan fikir ve sanat hayatının Türk kütübhânesine yığdığı erzak da, Necib Fazıl’ın “fikir...
KİTAPLAR VE NECİP FAZIL – 7 (Binbir Çiçekten İrfan Balı)
Gelelim Üstad'ın “kültürlenme-irfana erme dâvasına” bakışı ile sadeleştirerek günümüz Türkçesine kazandırdığı eserler arasındaki ilgiye... Bu meseleye, Büyük Doğu’nun çıkışından dört yıl önce, 1939 “çerçevelerinde”...
KİTAPLAR VE NECİP FAZIL – 6 (Alelâdeye Tahammülsüz Fevkalâde)
Necib Fazıl’ın bibliyografya hazırlama zahmetine katlandığı tek eseri, 1940 yılında devrin Milli Eğitim Bakanının ricasıyla yazdığı “NAMIK KEMÂL”e dair kitabıdır. Daha sonra bu eseri...
KİTAPLAR VE NECİP FAZIL – 5 (İrfan Ummanında Bir Kaptan)
Yıl 1934... Efendi Hazretlerinin mübarek nazarı değmiş, büyük muhasebe başlamıştır... Iztırabı büyüktür, lâkin hâlâ okumaya devam etmekte... Yine “O ve Ben”den takib edelim:
"Hastayken, Mısır...
KİTAPLAR VE NECİP FAZIL – 4 (Kitap Kurdu Genç Dâhi)
Fazla dağılmadan, Üstad’ın “okuma serüvenini” eserlerine yansıdığı kadarıyla bizzat kendi kaleminden işaretlemeye başlayalım; hem de okumayı yeni söktüğü çocukluk günlerinden itibaren:
"Haftada bir broşür halinde...
KİTAPLAR VE NECİP FAZIL – 3 (Beste Kadar Notalar da Muhteşem)
Tekrar Ergun Göze’den aktardığımız satırlara dönelim ve Üstad'ın başka şairlere ait “ezberinden mısralar okumasından” bahsedelim... Burada şaşırtıcı olan, Ergun Göze’nin bu durumu “mucizeye(!)” benzetmesidir....
KİTAPLAR VE NECİP FAZIL – 2 (Kafası Kütüphâne Adam)
Necib Fazıl bir aksiyon adamıydı, ateş hattının içindeydi. Cemil Meriç gibi bütün zamanını kitaba ve okumaya ayıracak lüksü yoktu. Kader çizgisi aynı misyonu Cemil...
KİTAPLAR VE NECİP FAZIL – 1 (Üstad’ın Kitap Dağları)
Üstad Necib Fazıl, insana ve topluma yönelik her meseleyle ilgilenen; fikir için yaşayan; “kâinatı kalburdan geçirircesine” tefekkürün ufuklarına süzülen; dinî, tarihî, siyasî, edebî ve...
CUMHURİYET EDEBİYATINA TOPLU BAKIŞ – 37 (Son Hüküm ve Kaynaklar)
"Âlemde hiçbir harabî manzarası, bugünkü edebiyatımızın belirttiği sefalet derecesinde hazin olmadı.
Eski -isterse asîl ve muhteşem olmasın da Barok ve Rokoko varî bir taklit piçi...
CUMHURİYET EDEBİYATINA TOPLU BAKIŞ – 36 (Arif Nihat Asya, İsmet Özel, Abdurrahim Karakoç)
Bütün bu karmaşanın ortasında yozlaşmaya karşı çıkan "Hisar Grubu" vardır. Hisar Dergisi etrafında toplanan ve birçok ünlüye sayfalarını açan Hisarcılar, dışyüzden bir Doğu-Batı sentezi...
CUMHURİYET EDEBİYATINA TOPLU BAKIŞ – 35 (Şair Attila İlhan)
Attila İlhan'ın bazı yönleriyle bu "Toplumsal Gerçekçi"lerden ayrıldığını belirtmiştik. Ve yine bazıları tarafından "İkinci Yeni"nin öncülerinden sayıldığını ama bu iddiayı şiddetle reddettiğini hatırlayalım.
Attila'nın şiirleri...
CUMHURİYET EDEBİYATINA TOPLU BAKIŞ – 34 (Birinci Yeni, İkinci Yeni, Toplumcu Gerçekçi Şiir)
Nazım Hikmet'in tesiri altında kalan toplumcu şairlere daha sonra temas etmek üzere, Orhan Veli'nin öncülüğündeki "Garip" hareketin de bahsini açmak istiyoruz.
"Birinci Yeni" de denilen...
CUMHURİYET EDEBİYATINA TOPLU BAKIŞ – 33 (Nazım Hikmet)
Cumhuriyet dönemi Türk şiiri üzerinde Nazım Hikmet'in de önemli bir tesiri olduğunu kabul etmeliyiz. 1930'lu yıllarda birçok genci peşinden sürükleyen, edebiyat otoritelerini şaşırtan bu komünist...
CUMHURİYET EDEBİYATINA TOPLU BAKIŞ – 32 (Ahmet Muhip Dıranas ve Cahit Sıtkı Tarancı)
Ahmet Kutsi ve Tanpınar gibi her şeye rağmen dikkat çeken isimlerin hemen ardından iki imza daha görüyoruz: Ahmet Muhip Dıranas ve Cahit Sıtkı Tarancı... Meşhur "Fahriye Abla" şiirinde...
CUMHURİYET EDEBİYATINA TOPLU BAKIŞ – 31 (Şair Ahmet Hamdi Tanpınar)
Bu arada, "sanat sanat içindir" diyen ilk topluluk, şiirlerini "Yedi Meşale" adlı bir kitabta toplayarak karşımıza çıkıyor. Meşale adlı bir dergi çıkaran bu grup,...
CUMHURİYET EDEBİYATINA TOPLU BAKIŞ – 30 (Yahya Kemâl ve Mehmet Âkif)
"Samimiyet" dedik de... Cumhuriyet'in özellikle ilk yıllarında bu mefhumun aslî mânâsı ayaklar altına alınmıştır ki, başta didaktik, kahramanlık duyguları uyandıran ve ırklarının üstünlüğünü(!), rejimin...
CUMHURİYET EDEBİYATINA TOPLU BAKIŞ – 29 (Hece Vezni ve Ahmet Kutsi Tecer)
Bu arada, yirminci yüzyılla birlikte asırlardır aruzun gölgesinde silik bir hayat yaşayan ve üst tabakalara ulaşamayan hece vezni, devrin aydınları arasında ilgi görmeye başlar....
CUMHURİYET EDEBİYATINA TOPLU BAKIŞ – 28 (Mehmet Âkif ve Safahat)
Servet-i Fünûn'un hemen ardından ve bu akıma karşı saygılı ifâdeler kullanan Fecr-i Âtî topluluğunu görmekteyiz. Ve bu arada güçlü bir şiir dili kuran Ahmet...
CUMHURİYET EDEBİYATINA TOPLU BAKIŞ – 27 (Tanzimat’tan Servet-i Fünûn’a Türk Şiiri)
Günümüz şiir(!)inin ulaştığı son noktayı özetleyecek olursak: İzâhsızlık, başıboşluk ve bir anlayış mihrakına nisbet kurarak kendi "öz"ünü bulma yerine, tesadüfî arayışların mecburen itelediği taklid...
CUMHURİYET EDEBİYATINA TOPLU BAKIŞ – 26 (Çile’nin İçinde Bütün İnsanlık Var)
Hem nisbet sırrının anlaşılması, hem başıboş sanat olmayacağının bilinmesi ve "ufuk hüviyetindeki" ideal şiirin görülmesi için, bir mektub vesilesiyle kaleme aldığımız "Çile'nin İçinde Bütün...
CUMHURİYET EDEBİYATINA TOPLU BAKIŞ – 25 (Şiirde İki ‘Yeni’ Hastalık)
Günlük konuşma dilinin ucuzluğuna sığınarak, "içinden geldiği gibi yazmak" şeklindeki hastalık, bizim şiir semtimize ayak basamaz. Şu satırlara dikkat:
"... hepimiz biliriz ki, insanın kalemine...
CUMHURİYET EDEBİYATINA TOPLU BAKIŞ – 24 (Şiirden Anladıklarımız)
Bu çalışmada olması gerekenden ziyade olamayışları işaretlemek ve bunu yaparken olması gerekeni hissettirmek gibi bir yol seçtik ama, hikâye ve romanın aksine, önüne gelenin...
CUMHURİYET EDEBİYATINA TOPLU BAKIŞ – 23 (Romanın Son Çizgileri)
Bu çalışmada bütün romancıları tek tek değerlendirmek gibi bir gâyemiz yok; çünkü şahıslardan ziyade tarz ve anlayışlarla ilgileniyoruz ve bu noktada ele aldığımız romancılar,...
CUMHURİYET EDEBİYATINA TOPLU BAKIŞ – 22 (Dışarıdan Bir Ses: Cengiz Dağcı)
Tıpkı Kırgız'ların ünlü yazarı Cengiz Aytmatov gibi Türkiyeli olmayan "Cengiz"lerden birisi de Kırımlı Cengiz Dağcı'dır. Fakat Cengiz Aytmatov'un aksine, romanlarını Türkiye Türkçesiyle yazan ve asıl okuyucu kitlesi burada...
CUMHURİYET EDEBİYATINA TOPLU BAKIŞ – 21 (Tarık Buğra ve Küçük Ağa)
Altı yüzyıllık bir devlet geleneği ile sonu meçhul olan yeni bir kurtuluş umudu arasında tercih yapma noktasında kalan ve benzeri az görülen bir ıstırabı...
CUMHURİYET EDEBİYATINA TOPLU BAKIŞ – 20 (Peyami Safa)
Türk romanı üzerine daha önceki bölümlerde, Peyami Safa'ya bakışımızın önemli ipuçlarını vermiştik. Birkaç cümle daha ilâve edecek olursak, onun, Türk romanını "biraz keyfiyetlendirmeye ve...
CUMHURİYET EDEBİYATINA TOPLU BAKIŞ – 19 (‘Yeni Hayat’ yahut Yeni Masal)
Orhan Pamuk'un bu romanı üzerinde büyük yaygaralar koparılmış, onun "çağdaş dünya edebiyatının en özgün yaratıcılarından biri" olduğuna "kanıt" sayılmıştır. Bu doğruysa, alt-üst olan değerlerle...
CUMHURİYET EDEBİYATINA TOPLU BAKIŞ – 18 (Kurtlar Sofrası ve Cinsel Saplantı)
Bu eser, Türk sol edebiyatı içerisinde bizce bir dönüm noktasıdır. Attila İlhan'a âit bu romanın mekânı, "köy" değil, bilâkis İstanbul'un en yoğun, karmaşık yerleridir. "Toplum...
CUMHURİYET EDEBİYATINA TOPLU BAKIŞ – 17 (Köy Romancılığı ve Yaşar Kemâl)
Cumhuriyet'in ilk yıllarında, romancıların bir kısmının İstanbul'dan sıyrılarak, Anadolu muhtevalı eserler karalamaya başladıkları biliniyor. Bu Anadolu'ya yöneliş, sadece Yakup Kadri'nin "Yaban"ı, Reşat Nuri'nin "Çalıkuşu" ile sınırlı...
